ไทยในแผนที่ประชากรและสังคมสูงวัยของโลก

ประชากรและสังคมสูงวัยใน 5 ตัวชี้วัด

สไลด์ชุดนี้แสดงตัวชี้วัดประชากร 5 ตัวจาก World Bank (WDI) ทีละตัว ได้แก่ ประชากรรวม อัตราเจริญพันธุ์รวม อายุคาดเฉลี่ย สัดส่วนผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไป และอัตราตายอย่างหยาบ แต่ละเฟรมมีกราฟแท่งเรียงอันดับ ค่าและอันดับของประเทศที่ไฮไลต์ และเส้นแนวโน้มย้อนหลังจากปี 2013 ประเทศที่ไฮไลต์ในฉบับนี้คือไทย

‹

›‖

Total population	20	ไทยมีประชากร 71,668,011 คน อยู่อันดับ 20 จาก 217
Total fertility rate	199	อัตราเจริญพันธุ์รวมของไทยอยู่ที่ 1.204 อันดับ 199 จาก 217
Life expectancy at birth	90	อายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดของไทยอยู่ที่ 76.564 ปี อันดับ 90 จาก 217
Population aged 65 and over	65	ผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไปคิดเป็น 15.3628% ของประชากรไทย อันดับ 65 จาก 217
Crude death rate	158	อัตราตายอย่างหยาบของไทยอยู่ที่ 9.033 คนต่อประชากร 1,000 คน อันดับ 158 จาก 217

อ่านทีละเฟรม โดยดูค่าคู่กับอันดับและจำนวนประเทศที่นำมาจัดอันดับเสมอ อย่านำตัวเลขข้ามเฟรมมาเทียบกันเพราะหน่วยต่างกัน (คน ปี % คนต่อ 1,000 คน) และทิศทางของอันดับก็ต่างกัน โดยอัตราตายอย่างหยาบนั้นอันดับ 1 คือค่าต่ำที่สุด

ประเด็นสำคัญ

ในชุดตัวชี้วัดประชากรของ World Bank (WDI) ไทยอยู่ในตำแหน่งที่ค่อนข้างเฉพาะตัว คือขนาดประชากรอยู่กลุ่มบน แต่การเกิดอยู่กลุ่มล่างสุดของโลก ตัวเลขที่เด่นที่สุดคืออัตราเจริญพันธุ์รวม 1.204 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคนในปี 2024 ซึ่งอยู่อันดับที่ 199 จาก 217 ประเทศและเขตแดน หรือเท่ากับต่ำเป็นลำดับที่ 19 ของโลก และอยู่ที่ราวครึ่งหนึ่ง (ประมาณ 55%) ของค่าโลก 2.1885 ขณะเดียวกันประชากรรวมของไทยอยู่ที่ 71,668,011 คน อันดับ 20 ของโลก ส่วนสัดส่วนผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไปอยู่ที่ 15.3628% อันดับ 65 ซึ่งสูงราว 1.5 เท่าของค่าโลก 10.2004% และอายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดอยู่ที่ 76.564 ปี อันดับ 90 สูงกว่าค่าโลก 73.4804 ปี อยู่ราว 3.1 ปี กล่าวโดยรวมคือ ขนาดอยู่กลุ่มบน อายุคาดเฉลี่ยอยู่กลางค่อนไปทางบน แต่การเกิดอยู่กลุ่มล่าง

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Population, total (SP.POP.TOTL); Fertility rate, total (SP.DYN.TFRT.IN); Life expectancy at birth (SP.DYN.LE00.IN); Population ages 65 and above, % of total (SP.POP.65UP.TO.ZS) ข้อมูลปี 2024

ค่าล่าสุดของตัวชี้วัดหลัก

ตัวชี้วัดตัวแรกคือประชากรรวม ไทยมีประชากร 71,668,011 คนในปี 2024 อยู่อันดับที่ 20 จาก 217 ประเทศและเขตแดน ค่า "โลก" ของตัวชี้วัดนี้คือ 8,141,808,945 คน ซึ่งเป็นผลรวมทั้งโลก ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยต่อประเทศ จึงควรอ่านในลักษณะสัดส่วน กล่าวคือประชากรไทยคิดเป็นราว 0.88% ของประชากรโลกทั้งหมด ประเทศที่อยู่เหนือไทยขึ้นไปมีทั้งประเทศขนาดใหญ่มากอย่างอินเดียและจีน และประเทศระดับหลายสิบล้านคนอย่างเยอรมนี 83,516,593 คน (อันดับ 19) ส่วนอันดับถัดจากไทยคือสหราชอาณาจักร 69,226,000 คน (อันดับ 21) ระยะห่างระหว่างไทยกับสองประเทศนี้อยู่ที่ประมาณ 11.8 ล้านคนและ 2.4 ล้านคนตามลำดับ

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Population, total (SP.POP.TOTL) https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL

ประเทศกลุ่มบนและกลุ่มล่าง

ด้านประชากรรวม กลุ่มบนสุดคืออินเดีย 1,450,935,791 คน จีน 1,408,975,000 คน สหรัฐฯ 340,110,988 คน อินโดนีเซีย 283,487,931 คน และปากีสถาน 251,269,164 คน ซึ่งอินโดนีเซียเป็นเพื่อนบ้านในภูมิภาคเดียวกันที่มีประชากรราวสี่เท่าของไทย ส่วนกลุ่มล่างสุดคือตูวาลู 9,646 คน นาอูรู 11,947 คน ปาเลา 17,695 คน และเซนต์มาร์ติน 26,129 คน แนวโน้มที่เห็นชัดคือกลุ่มบนเป็นประเทศขนาดใหญ่ในเอเชียใต้ เอเชียตะวันออก อเมริกา และแอฟริกา ส่วนกลุ่มล่างเป็นรัฐเกาะและเขตแดนขนาดเล็ก ไทยที่อันดับ 20 จึงอยู่ค่อนไปทางกลุ่มบนอย่างชัดเจน

หากดูตัวชี้วัดอัตราเจริญพันธุ์รวม กลุ่มบนสุดเป็นประเทศในแอฟริกา ได้แก่ ชาด 6.028 โซมาเลีย 6.013 คองโก-กินชาซา 5.981 และไนเจอร์ 5.935 ขณะที่กลุ่มล่างสุดเป็นเขตแดนและประเทศในเอเชียตะวันออกและยุโรปเป็นหลัก คือมาเก๊า 0.582 เกาหลีใต้ 0.748 ฮ่องกง 0.841 เปอร์โตริโก 0.92 และสิงคโปร์ 0.97 ไทยที่ 1.204 อยู่ในย่านล่างของตารางนี้ ใกล้กับจีน 1.013 และญี่ปุ่น 1.15 มากกว่าค่ากลางของโลก

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Population, total (SP.POP.TOTL); Fertility rate, total (SP.DYN.TFRT.IN) ข้อมูลปี 2024

เปลี่ยนแปลงอย่างไรในรอบสิบปี

เมื่อเทียบปี 2013 กับ 2024 ประชากรไทยเพิ่มจาก 69,845,114 คนเป็น 71,668,011 คน หรือราว 1.82 ล้านคน (+2.6%) แต่จุดสูงสุดในช่วงนี้อยู่ที่ปี 2022 ที่ 71,735,329 คน จากนั้นลดลงเป็น 71,702,435 คนในปี 2023 และ 71,668,011 คนในปี 2024 รวมลดลงราว 67,000 คนจากจุดสูงสุด

อัตราเจริญพันธุ์รวมลดลงต่อเนื่องทุกปีในช่วงเดียวกัน จาก 1.526 ในปี 2013 เหลือ 1.204 ในปี 2024 หรือลดลง 0.32 ด้านสัดส่วนผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไปเพิ่มจาก 9.5024% เป็น 15.3628% หรือเพิ่มขึ้น 5.86 จุดร้อยละ (ประมาณ 1.6 เท่า) โดยผ่านระดับ 10% ในปี 2015 (10.324%) และ 14% ในปี 2022 (14.0968%)

อายุคาดเฉลี่ยมีรูปทรงแบบภูเขา คือเพิ่มจาก 75.96 ปีในปี 2013 ขึ้นถึงจุดสูงสุด 77.606 ปีในปี 2021 แล้วลดลงเป็น 75.291 ปีในปี 2022 ก่อนขยับขึ้นเป็น 76.412 ปีในปี 2023 และ 76.564 ปีในปี 2024 ซึ่งยังต่ำกว่าจุดสูงสุดอยู่ราว 1.0 ปี ส่วนอัตราตายอย่างหยาบเพิ่มจาก 6.713 เป็น 9.033 คนต่อประชากร 1,000 คน (+2.32) โดยขยับขึ้นทีละน้อยจนถึงปี 2021 (7.744) แล้วกระโดดเป็น 9.231 ในปี 2022 ก่อนอยู่ในช่วง 8.888–9.033 ในสองปีถัดมา ตัวเลขทั้งห้ามีข้อมูลย้อนหลังครบทุกปีตั้งแต่ 2013

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Population, total (SP.POP.TOTL); Fertility rate, total (SP.DYN.TFRT.IN); Life expectancy at birth (SP.DYN.LE00.IN); Population ages 65 and above, % of total (SP.POP.65UP.TO.ZS); Death rate, crude (SP.DYN.CDRT.IN)

เทียบกับประเทศใกล้เคียง

ด้านการเกิด ไทยที่ 1.204 อยู่สูงกว่าเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกหลายแห่ง คือสูงกว่าเกาหลีใต้ 0.748 อยู่ 0.46 สูงกว่าสิงคโปร์ 0.97 อยู่ 0.23 สูงกว่าจีน 1.013 อยู่ 0.19 และสูงกว่าญี่ปุ่น 1.15 อยู่ 0.05 แต่ยังต่ำกว่าเยอรมนี 1.36 อยู่ 0.16 ต่ำกว่าสหราชอาณาจักร 1.551 ฝรั่งเศส 1.61 และสหรัฐฯ 1.6265 อยู่ราว 0.35–0.42

ด้านสัดส่วนผู้สูงอายุ ไทยที่ 15.3628% (อันดับ 65) อยู่สูงกว่าจีนที่ 14.6653% (อันดับ 66) เพียง 0.70 จุด แต่ยังต่ำกว่าเกาหลีใต้ 19.2735% อยู่ 3.91 จุด ต่ำกว่าสหรัฐฯ 17.9287% อยู่ 2.57 จุด ต่ำกว่าเยอรมนี 23.1956% อยู่ 7.83 จุด และต่ำกว่าญี่ปุ่น 29.7808% อยู่ 14.42 จุด

ด้านอายุคาดเฉลี่ย ไทยที่ 76.564 ปีอยู่ต่ำกว่าจีน 78.017 ปี ราว 1.5 ปี ต่ำกว่าสหรัฐฯ 78.8902 ปี ราว 2.3 ปี ต่ำกว่าเกาหลีใต้ 83.6293 ปี ราว 7.1 ปี และต่ำกว่าญี่ปุ่น 84.0363 ปี ราว 7.5 ปี ส่วนอัตราตายอย่างหยาบของไทย 9.033 ใกล้เคียงกับสหรัฐฯ 9.0 และฝรั่งเศส 9.4 สูงกว่าเกาหลีใต้ 7.0 และจีน 7.76 แต่ต่ำกว่าเยอรมนี 12.1 และญี่ปุ่น 13.3

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Fertility rate, total (SP.DYN.TFRT.IN); Population ages 65 and above, % of total (SP.POP.65UP.TO.ZS); Life expectancy at birth (SP.DYN.LE00.IN); Death rate, crude (SP.DYN.CDRT.IN) ข้อมูลปี 2024

วิธีอ่านตัวเลขเหล่านี้

ข้อควรระวังข้อแรกคือทิศทางของอันดับไม่เหมือนกันทุกตัวชี้วัด สำหรับประชากรรวม อัตราเจริญพันธุ์ อายุคาดเฉลี่ย และสัดส่วนผู้สูงอายุ อันดับ 1 หมายถึงค่าสูงที่สุด แต่สำหรับอัตราตายอย่างหยาบ อันดับ 1 คือสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ที่ 0.972 ซึ่งเป็นค่าต่ำที่สุด ดังนั้นอันดับ 158 ของไทยจึงหมายถึงสูงเป็นลำดับที่ 60 จาก 217 ไม่ใช่ "อยู่กลุ่มล่าง" เช่นเดียวกับอันดับ 199 ของอัตราเจริญพันธุ์ที่ควรอ่านว่าต่ำเป็นลำดับที่ 19

ข้อสอง อัตราเจริญพันธุ์รวมเป็นค่าสมมติของปีนั้น คำนวณจากผลรวมอัตราการเกิดรายกลุ่มอายุของผู้หญิงวัย 15–49 ปี ไม่ใช่จำนวนบุตรที่ผู้หญิงคนหนึ่งมีจริงตลอดชีวิต อายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดก็เป็นค่าที่ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าภาวะการตายของปีนั้นคงอยู่ต่อไป ส่วนอัตราตายอย่างหยาบไม่ได้ปรับตามโครงสร้างอายุ ประเทศที่มีผู้สูงอายุมากจึงมีแนวโน้มได้ค่าสูงกว่าโดยธรรมชาติ การที่ตัวเลขของไทยขยับจาก 6.713 เป็น 9.033 จึงไม่ควรตีความโดยตรงว่าเป็นเรื่องคุณภาพสุขภาพหรือบริการทางการแพทย์ และไม่ควรสรุปความสัมพันธ์เชิงสาเหตุระหว่างการเกิดที่ลดลง สัดส่วนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น และอัตราตายที่สูงขึ้น

ข้อสาม ประชากรรวมนับตามผู้พำนักอาศัย แต่วิธีนับแรงงานข้ามชาติ ผู้พำนักต่างชาติ และคนที่อยู่ต่างประเทศแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ และค่า "โลก" ของตัวชี้วัดนี้เป็นผลรวม ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยเหมือนอีกสี่ตัว จึงไม่ควรเทียบว่าไทย "มากหรือน้อยกว่าค่าเฉลี่ยโลก" ข้อสี่ รายชื่อ 217 รายการรวมทั้งประเทศและเขตแดนอย่างมาเก๊า ฮ่องกง เปอร์โตริโก โมนาโก และเกาะแมน ซึ่งบางแห่งมีประชากรระดับหลักหมื่น ค่าจึงแกว่งง่ายและไม่ควรถือเป็นการเทียบกันอย่างเท่าเทียมกับรัฐเอกราช สุดท้าย ข้อมูลชุดนี้เป็นค่าประมาณของ World Bank WDI ที่ปรับปรุงปีละครั้งและมีการแก้ไขย้อนหลัง จึงอาจไม่ตรงกับสถิติทางการของไทยเสียทีเดียว

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Population, total (SP.POP.TOTL); Fertility rate, total (SP.DYN.TFRT.IN); Life expectancy at birth (SP.DYN.LE00.IN); Population ages 65 and above, % of total (SP.POP.65UP.TO.ZS); Death rate, crude (SP.DYN.CDRT.IN) https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL

ดูTotal populationจากแผนที่และกราฟ

หัวตารางเป็นประเทศขนาดใหญ่อย่างอินเดีย 1,450,935,791 คนและจีน 1,408,975,000 คน ท้ายตารางเป็นรัฐเกาะเล็กอย่างตูวาลู 9,646 คน ไทยที่อันดับ 20 อยู่ค่อนไปทางกลุ่มบน ระหว่างเยอรมนี 83,516,593 คน (อันดับ 19) กับสหราชอาณาจักร 69,226,000 คน (อันดับ 21)

กราฟแท่งแสดงช่วงห่างที่กว้างมาก อันดับต้นสูงกว่าไทยหลายสิบเท่า ส่วนเส้นแนวโน้มของไทยไต่ขึ้นจาก 69,845,114 คนในปี 2013 ถึงจุดสูงสุด 71,735,329 คนในปี 2022 แล้วค่อยลดลงมาที่ 71,668,011 คนในปี 2024

เลือกประเทศเพื่อเปรียบเทียบ

Total fertility rate

หัวตารางเป็นประเทศแอฟริกาอย่างชาด 6.028 และโซมาเลีย 6.013 ท้ายตารางเป็นมาเก๊า 0.582 เกาหลีใต้ 0.748 และฮ่องกง 0.841 ไทยอยู่ในย่านล่างใกล้จีน 1.013 และญี่ปุ่น 1.15

แท่งของกลุ่มบนสูงกว่าไทยราวห้าเท่า สะท้อนช่องว่างที่กว้างระหว่างสองปลายตาราง เส้นแนวโน้มของไทยลดลงต่อเนื่องทุกปีจาก 1.526 ในปี 2013 มาที่ 1.204 ในปี 2024

Life expectancy at birth

หัวตารางคือโมนาโก 86.497 ปี ซานมารีโน 85.817 ปี และฮ่องกง 85.3927 ปี ท้ายตารางคือไนจีเรีย 54.635 ปีและชาด 55.238 ปี ไทยอยู่กลางค่อนไปทางบน ต่ำกว่าจีน 78.017 ปีเล็กน้อย

ระยะห่างระหว่างหัวและท้ายตารางกว้างกว่า 30 ปี ส่วนเส้นแนวโน้มของไทยเป็นรูปภูเขา ขึ้นถึง 77.606 ปีในปี 2021 ลงมาที่ 75.291 ปีในปี 2022 แล้วฟื้นเป็น 76.564 ปีในปี 2024

Population aged 65 and over

หัวตารางคือโมนาโก 36.1666% ญี่ปุ่น 29.7808% และเปอร์โตริโก 24.7187% ท้ายตารางคือกาตาร์ 1.6758% และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 1.767% ไทยอยู่อันดับ 65 เหนือจีนที่ 14.6653% (อันดับ 66) เพียง 0.70 จุด

แท่งของกลุ่มบนเป็นประเทศยุโรปและเขตแดนขนาดเล็กเป็นหลัก ส่วนเส้นแนวโน้มของไทยไต่ขึ้นเกือบเป็นเส้นตรงจาก 9.5024% ในปี 2013 เป็น 15.3628% ในปี 2024 หรือเพิ่ม 5.86 จุด

Crude death rate

หัวตารางเป็นประเทศที่ค่าต่ำสุดอย่างสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 0.972 และกาตาร์ 1.051 ท้ายตารางเป็นค่าที่สูงที่สุดอย่างโมนาโก 20.141 และบัลแกเรีย 15.6 ไทยอยู่ช่วงกลาง ใกล้สหรัฐฯ 9.0 และฝรั่งเศส 9.4

ตัวชี้วัดนี้ไม่ได้ปรับตามโครงสร้างอายุ ประเทศที่มีผู้สูงอายุมากจึงมักอยู่ท้ายตาราง เส้นแนวโน้มของไทยขยับขึ้นช้า ๆ จาก 6.713 ในปี 2013 ถึง 7.744 ในปี 2021 แล้วขึ้นเป็น 9.231 ในปี 2022 ก่อนอยู่ที่ 9.033 ในปี 2024